Modernizacje widzenia. Władysław Heinrich, Wacław Berent a drogi rozwoju polskiej psychologii doświadczalnej

MODERNIZACJE WIDZENIA Praca pani Sylwii Borowskiej-Kazimiruk stanowi wyjątkową podróż przez meandry polskiej kultury intelektualnej przełomu XIX i XX wieku, splatając w jedną spójną narrację wątki literackie, psychologiczne, filozoficzne i naukowe. To studium, które rzuca nowe światło na związki między literaturą modernistyczną a rodzącą się psychologią eksperymentalną, ukazując jak artyści i naukowcy współdzielili fascynację mechanizmami ludzkiego postrzegania. Centralnym obiektem zainteresowania Autorki jest powieść „Ozimina" Wacława Berenta - dzieło niezwykłe, które wyprzedziło swoją epokę w sposobie ujmowania ludzkiej świadomości i procesów poznawczych. Berent, pisarz ceniony za erudycję i nowatorskie podejście do prozy, stworzył w „Oziminie" powieść-eksperyment, w której struktura narracyjna sama w sobie stała się narzędziem badania percepcji czytelnika. Autorka rekonstruuje kulturowy model „widzenia" obecny w tym dziele, zakorzeniony w psychologii eksperymentalnej Wilhelma Wundta i filozofii empiriokrytycznej. Na szczególną uwagę zasługuje rola Władysława Heinricha - polskiego pioniera psychologii doświadczalnej, którego działalność na gruncie krajowym rozbudziła zainteresowanie naukowym badaniem umysłu. Heinrich nie był jedynie naśladowcą zachodnich trendów; rozwijał idee Wundta w specyficznie polskim kontekście kulturowym, tworząc fundament pod rodzimą tradycję badań psychologicznych. Borowska-Kazimiruk ukazuje, jak jego koncepcje przenikały do świadomości twórców literackich, wpływając na sposób konstruowania postaci literackich i opisywania ich wewnętrznych stanów. Książka łączy perspektywy historii literatury, psychologii, filozofii i nauki w sposób rzadko spotykany w polskiej humanistyce. To interdyscyplinarne podejście pozwala czytelnikowi zobaczyć, jak wielkie idee epoki - od darwinizmu po pozytywizm, od empiriokrytycyzm po wczesny behawioryzm - odciskały piętno na twórczości literackiej. Autorka dowodzi, że polska literatura modernistyczna nie była biernym odbiorcą impulsów z zagranicy, lecz aktywnie przetwarzała i twórczo adaptowała idee naukowe, tworząc własny, niepowtarzalny model eksploracji ludzkiej psychiki. Dzieło to jest nieocenionym źródłem wiedzy dla badaczy literatury polskiej, historyków psychologii, filozofów zainteresowanych epistemologią przełomu wieków oraz wszystkich, którzy pragną zrozumieć intelektualne korzenie nowoczesnej polskiej kultury. 526 stron bogato udokumentowanej analizy stanowi kompendium wiedzy na temat jednego z najciekawszych okresów w dziejach polskiej humanistyki. • Autor: Sylwia Borowska-Kazimiruk • Wydawnictwo: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego • Rok wydania: 2026 • Liczba stron: 526 • Format: 135 x 205 mm • Oprawa: kartonowa • ISBN: 978-83-235-7135-3 • Kategorie: Literatura, Psychologia, Filozofia Premiera publikacji planowana jest na czerwiec 2026 roku. Książka adresowana jest do szerokiego grona odbiorców akademickich - studentów, doktorantów, wykładowców oraz wszystkich miłośników głębokiej, erudycyjnej refleksji nad polską kulturą intelektualną.